ΛΕ Σεμινάριο Ομηρικής Φιλολογίας στην Ιθάκη

Το φετινό, 35ο (ΛΕ), Σεμινάριο Ομηρικής Φιλολογίας θα γίνει από 12 έως και 14 Ιουνίου στην Ιθάκη.

Το θέμα του Σεμιναρίου είναι: "Ευγνωμοσύνη- αχαριστία-γενναιοδωρία στα ομηρικά έπη".

Ακολουθεί το πρόγραμμα:

Η περίληψη της εισήγησής μου:

"Από τη χάρη στην αχαριστία στην Ιλιάδα και την Οδύσσεια"

Στην προκείμενη εισήγηση εξετάζεται η αχαριστία στην Ιλιάδα και την Οδύσσεια ως άρνηση της χάριτος (οὐκ ἔστι χάρις) σε λόγους χαρακτήρων. Στόχος είναι να αναδειχθούν οι εντάσεις που προκαλούνται από την έλλειψη της χάριτος ως προς τον κώδικα αρχών της τιμής, της φιλότητας, της ξενίας / ικεσίας, της δικαιοσύνης και της, ρητής ή υπόρρητης, ανταπόδοσης. 

Στην εισαγωγή επισημαίνεται η πολύσημη αμφισημία της χάριτος στα ομηρικά έπη ως πράξη ευχαρίστησης, ευγνωμοσύνης, ευχαριστίας, χάρης, αντιδωρεάς, κλπ. 

Στο συστηματικό μέρος αναλύονται συγκριτικά τέσσερα, παράλληλα παραδείγματα υπονοούμενης αχαριστίας, δύο από την Ιλιάδα και δύο από την Οδύσσεια. 

Στην Ιλιάδα ο Αχιλλέας και ο ηγεμόνας των Λυκίων Γλαύκος υποστηρίζουν ότι δεν αντλούν κάποιο όφελος ή ευχαρίστηση από τον αδιάκοπο πολεμικό τους μόχθο εναντίον των εχθρών (οὐκ ἄρα τις χάρις ἦεν, Ι 316 = Ρ 147). Η διαμαρτυρία του Αχιλλέα έχει ως αποδέκτες τον Αγαμέμνονα και Αχαιούς, οι οποίοι αντιμετώπισαν τον άριστο των Αχαιών σαν «ατίμητο μετανάστη» στην αναδιανομή των λαφύρων. Η επίπληξη του Γλαύκου για αχαριστία αφορά τον «δειλό» Έκτορα, που άφησε αφρόντιστο στο πεδίο της μάχης τον νεκρό Σαρπηδόνα, σύμμαχο και ξένο αλλά και μεγάλο «όφελος» για τους Τρώες. 

Στην Οδύσσεια η Πηνελόπη, στη διαμαρτυρία της στον κήρυκα Μέδοντα, και ο μνηστήρας ιερέας Ληώδης, στην ικεσία του στον Οδυσσέα, αναγνωρίζουν ότι δεν υπάρχει ανταμοιβή ή ευχαριστία για όσους κάνουν ευεργετικές πράξεις (οὐκ ἔστι χάρις μετόπισθ᾽ εὐεργέων, δ 695 = χ 319). Η Πηνελόπη καταλογίζει έμμεσα αχαριστία στους μνηστήρες, που με τα «άσχημά» τους έργα ξέχασαν πόσο καλός και δίκαιος βασιλιάς ήταν απέναντι στους υπηκόους του ο εξαφανισμένος Οδυσσέας, ενώ για τον μνηστήρα ιερέα η έλλειψη ευγνωμοσύνης αφορά τον νοστήσαντα άρχοντα του παλατιού της Ιθάκης, ο οποίος, αντί να αναγνωρίσει τη «φρόνιμη» στάση του, θα του πάρει αμέσως το κεφάλι. 

Συμπερασματικά επισημαίνονται οι αναλογίες που αναδύονται μέσα από τις επιμέρους διαφορές στη διαπραγμάτευση της έλλειψης της χάριτος από το πολεμικό στο μεταπολεμικό έπος.

ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ

Ι. Ξενόγλωσση:

Adkins, A.W.H. 1982. Values, Goals, and Emotions in the Iliad. Classical Philology 77/4: 292-306.

Cook, E. F. 2016. Homeric Reciprocities. Journal of Mediterranean Archaeology 29/1: 94-104.

Deichgräber, K. 1971. Charis und Chariten: Grazie und Grazien. München: E. Heimeran.

Donlan, W. 1982. Reciprocities in Homer. Classical World 75/3: 137-175.

—. 2002. Achilles the Ally. Arethusa 35/1: 155-172.

Dubel, S. 2011. Πηνελόπεια ρήτωρ? Sur une apostrophe de Pénélope aux prétendants (Odyssée, IV, 680-695). GAIA. Revue interdisciplinaire sur la Grèce ancienne 14: 123-134.

Foley, H. P. 1995. Penelope as Moral Agent. Στο Beth Cohen (επιμ.), The Distaff Side: Representing the Female in Homer’s Odyssey. Oxford & New York: Oxford University Press.

Franzman J. W. 1972. The Early Development of the Greek Concept of Charis. Διδ. διατρ. University of Wisconsin- Madison.

Hewitt, J. W. 1927. The Terminology of "Gratitude" in Greek. Classical Philology 22/2: 142-161.

Konstan, D. 2007. Gratitude. Στο The Emotions of the Ancient Greeks: Studies in Aristotle and Classical Literature. Toronto: University of Toronto Press, σ. 156-168.

Kozak, L. 2013. Character and Context in the Rebuke Exchange of Iliad 17.142-184. The Classical World 106/1: 1-14.

Gill, C. N. Postlethwaite, & R. Seaford (επιμ.). 1998. Reciprocity in Ancient Greece. Oxford: Oxford University Press.

Kurke, L. 1991. The Traffic in Praise: Pindar and the Poetics of Social Economy. Myth and Poetics. Ithaca: Cornell University Press.

Latacz, J. 1966. Zum Wortfeld “Freude” in der Sprache Homers. Bibliothek der Klassischen Altertumswissenschaften, NF, 2., Bd 17. Heidelberg: C. Winter, σ. 78-122.

Lateiner, D. 1993. The Suitors’ Take: Manners and Power in Ithaka. Colby Quarterly 24: 173-196.

Loney, Al. 2019. The Ethics of Revenge and the Meanings of the Odyssey. Oxford / New York: Oxford University Press.

MacLachlan, B. 1993. The Age of Grace: Charis in Early Greek Poetry. Princeton, NJ: Princeton University Press.

Reece, S. 1993. The Stranger’s Welcome: Oral Theory and the Aesthetics of the Homeric Hospitality Scene. Ann Arbor: University of Michigan Press.

Sahlins, M. 1972. On the Sociology of Primitive Exchange. Στο Stone Age Economics. Chicago & NY: Aldine - Atherton, Inc., σ. 185-230.

Scott, M. 1983. Charis in Homer and the Homeric Hymns. Acta Classica 26: 1–13.

—. 1984. Charis from Hesiod to Pindar. Acta Classica 27: 1-13.

Wagner-Hasel, B. 2000. Der Stoff der Gaben: Kultur und Politik des Schenkens und Tauschens im archaischen Griechenland. Campus Historische Studien, 28. Frankfurt/New York: Campus Verlag, σ. 131-165.

Wilson, D. F. 2002. Ransom, Revenge, and Heroic Identity in the Iliad. Cambridge: Cambridge University Press.

Zanker, G. 1994. The Heart of Achilles: Characterization and Personal Ethics in the Iliad. Ann Arbor: University of Michigan Press.

ΙΙ. Ελληνόγλωσση:

Adkins, A.W. H. 2010 [1972]. Ηθικές αξίες και πολιτική συμπεριφορά στην Αρχαία Ελλάδα. Από τον Όμηρο ως τον πέμπτον αιώνα, μτφρ. Ι. Περυσινάκης. Αθήνα: εκδ. Καρδαμίτσα.

Edwards, M. 2001 [1987]. Όμηρος. Ο ποιητής της Ιλιάδος, μτφρ. Β. Λιαπής & Ν. Μπεζαντάκος. Αθήνα: εκδ. Καρδαμίτσα.

Finley, M. I. 1966 [1954] Ο κόσμος του Οδυσσέα, μτφρ. Σ. Μαρκιανός, Αθήνα: Ι. Σιδέρης.

Mauss, M. 1979 [1950]. Το δώρο. Μορφές και λειτουργίες της ανταλλαγής στις αρχαϊκές κοινωνίες, μτφρ. Σταματοπούλου-Παραδέλλη. Αθήνα: Καστανιώτης.

Πόλκας, Λ. 2006. Ξενία - ικεσία - φιλότης στα οµηρικά έπη. Φιλολογική 95: 1-15.

—. 2007. Ομηρική Αρεταλογία. Στο Δ. Ν. Μαρωνίτης-Λ. Πόλκας, Αρχαϊκή επική ποίηση. Από την Ιλιάδα στην Οδύσσεια. Θεσσαλονίκη: ΙΝΣ, σ. 173-277.

—. 2023. Η ικεσία από την Ιλιάδα στην Οδύσσεια. Φιλόλογος 188: 148-158.

Seaford, R. 2003 [1994]. Ανταπόδοση και τελετουργία. Ο Όμηρος και η τραγωδία στην αναπτυσσόμενη πόλη-κράτος, μτφρ. Β. Λιαπής. Αθήνα: ΜΙΕΤ.