Στον τόμο
Evolving Perspectives on Digital Classics περιλαμβάνεται, μεταξύ άλλων, ένα ενδιαφέρον άρθρο σχετικά με τις "νέες" τεχνολογίες (ΤΠΕ) και τη διδασκαλία των κλασικών γλωσσών, με τίτλο "
New Technologies for
Learning and Teaching Ancient Greek and Latin" (του Federico Aurora).Το άρθρο, χωρίς να πρωτοτυπεί, παρουσιάζει τις βασικές κατευθύνσεις στις οποίες η ψηφιακή τεχνολογία επηρεάζει τη διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών και των Λατινικών (κυρίως). Η επιλογή του συντάκτη να μην περιοριστεί σε έναν κατάλογο εργαλείων είναι εύστοχη, καθώς, όπως αναφέρεται, τέτοιοι κατάλογοι γρήγορα παλιώνουν. Το ενδιαφέρον του βρίσκεται κυρίως στη σύνδεση της διδασκαλίας των κλασικών γλωσσών με την "Εκμάθηση Δεύτερης Γλώσσας" (Second Language Acquisition, SLA) και την "Υποβοηθούμενη από Υπολογιστή Εκμάθηση Γλωσσών" (Computer-Assisted Language Learning, AL-CALL).
Ωστόσο, εδώ εμφανίζεται και το βασικό ζήτημα του άρθρου: τι καινούργιο προσφέρουν, έπειτα από αρκετές δεκαετίες πειραματισμού και εφαρμογών, οι ψηφιακές κλασικές σπουδές ως προς την παιδαγωγική και τη διδασκαλία; Η συστηματική παρουσίαση ψηφιακών εργαλείων είναι χρήσιμη, αλλά από μόνη της δεν συνιστά παιδαγωγική καινοτομία. Σε αρκετές περιπτώσεις η ψηφιακή τεχνολογία φαίνεται να λειτουργεί κυρίως ως νέο μέσο για ήδη γνωστές πρακτικές: ψηφιακά λεξικά αντί έντυπων, ηλεκτρονικά κείμενα αντί έντυπων, ψηφιακές ασκήσεις λεξιλογίου και γραμματικής, flashcards και παιχνίδια αντί αντίστοιχων συμβατικών δραστηριοτήτων. Το ερώτημα επομένως δεν είναι μόνο αν τα εργαλεία αυτά είναι χρησιμότερα, ταχύτερα ή ευκολότερα προσβάσιμα, αλλά αν μεταβάλλουν ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο διδάσκονται και μαθαίνονται τα Αρχαία Ελληνικά και τα Λατινικά.
Η υιοθέτηση της SLA και των επικοινωνιακών προσεγγίσεων είναι ένα ενδιαφέρον πεδίο, ιδιαίτερα επειδή μετατοπίζει την προσοχή από τη γραμματική ανάλυση και τη μετάφραση προς την κατανόηση, την πρόσληψη προφορικού λόγου και τη σταδιακή ανάπτυξη γλωσσικής ευχέρειας. Παρά ταύτα, το άρθρο δεν φαίνεται να προχωρεί αρκετά από τη θεωρητική αυτή διαπίστωση σε μια σαφώς διαφοροποιημένη παιδαγωγική πρόταση. Η ψηφιακή τεχνολογία παρουσιάζεται συχνά ως μέσο για να καταστεί εφικτή η εφαρμογή αρχών που είναι ήδη γνωστές από την παραδοσιακή, γλωσσική παιδαγωγική. Έτσι, μένει ανοιχτό το ερώτημα αν έχουμε μια νέα παιδαγωγική για τις κλασικές γλώσσες ή, σε σημαντικό βαθμό, παλιές παιδαγωγικές πρακτικές με νέα ψηφιακά μέσα.
Ακόμη πιο προβληματικό είναι το εύρος του εκπαιδευτικού πλαισίου που προϋποθέτει το άρθρο. Η βιβλιογραφία και τα παραδείγματα είναι σε μεγάλο βαθμό αγγλόφωνα, αφορούν κυρίως τα Λατινικά, και προέρχονται κυρίως από το εκπαιδευτικό περιβάλλον στο οποίο έχουν αναπτυχθεί οι σύγχρονες προσεγγίσεις της SLA και του CALL. Αυτό δημιουργεί ένα ερώτημα που το άρθρο δεν φαίνεται να εξετάζει επαρκώς: σε ποια εκπαιδευτικά συστήματα απευθύνεται η προτεινόμενη ψηφιακή παιδαγωγική; Η διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών και των Λατινικών δεν πραγματοποιείται σε ένα ενιαίο εκπαιδευτικό περιβάλλον. Διαφέρουν οι στόχοι, ο χρόνος διδασκαλίας, η θέση των κλασικών γλωσσών στο πρόγραμμα, οι εξεταστικές απαιτήσεις και οι παιδαγωγικές παραδόσεις από χώρα σε χώρα. Η περιορισμένη αναφορά σε μη αγγλόφωνα εκπαιδευτικά συστήματα περιορίζει επομένως και την εμβέλεια των συμπερασμάτων.
Το ίδιο ισχύει και για την τεχνητή νοημοσύνη. Η δυνατότητα δημιουργίας διαδραστικών περιβαλλόντων και συνομιλητών είναι ίσως το σημείο με τις μεγαλύτερες μελλοντικές προοπτικές, επειδή μπορεί να μεταβάλει ουσιαστικά την πρόσβαση των μαθητών σε γλωσσική πρακτική. Το άρθρο, όμως, δικαιολογημένα επισημαίνει ότι η ποιότητα των παραγόμενων γλωσσικών δεδομένων, ιδίως στη σύνταξη, αποτελεί ακόμη σοβαρό ζήτημα. Εδώ ακριβώς θα χρειαζόταν περισσότερη παιδαγωγική έρευνα και λιγότερη απλή καταγραφή δυνατοτήτων.
Τελικά, η σημαντικότερη συμβολή του άρθρου δεν βρίσκεται τόσο στα επιμέρους ψηφιακά εργαλεία που παρουσιάζει όσο στην προσπάθεια να συνδεθούν οι ψηφιακές κλασικές σπουδές με τη γλωσσική παιδαγωγική και τη SLA. Η συμβολή αυτή, ωστόσο, παραμένει περισσότερο προγραμματική παρά αποδεικτική. Το άρθρο δείχνει τι θα μπορούσε να γίνει, αλλά παρέχει λιγότερα στοιχεία για το τι έχει πράγματι αποδειχθεί ότι λειτουργεί και υπό ποιες εκπαιδευτικές συνθήκες.
Το κρίσιμο ζήτημα, επομένως, δεν είναι πλέον απλώς η "ψηφιακότητα" της διδασκαλίας των κλασικών γλωσσών. Είναι αν η ψηφιακή τεχνολογία οδηγεί σε διαφορετικές μορφές μάθησης και διδασκαλίας ή αν κυρίως ανανεώνει, διευκολύνει και επιταχύνει πρακτικές που ήδη γνωρίζουμε. Εκεί βρίσκεται ίσως το ουσιαστικότερο ερευνητικό κενό που αναδεικνύει, έστω και έμμεσα, το ίδιο το άρθρο.
