ΛΕ Σεμινάριο Ομηρικής Φιλολογίας στην Ιθάκη

Το φετινό, 35ο κατά σειρά, Σεμινάριο Ομηρικής Φιλολογίας θα γίνει από 12 έως και 14 Ιουνίου στην Ιθάκη. Ακολουθεί το πρόγραμμα:

Η περίληψη της εισήγησής μου:

"Από τη χάρη στην αχαριστία στην Ιλιάδα και την Οδύσσεια"

Στην προκείμενη εισήγηση εξετάζεται η αχαριστία στην Ιλιάδα και την Οδύσσεια ως άρνηση της χάριτος (οὐκ ἔστι χάρις) σε λόγους χαρακτήρων. Στόχος είναι να αναδειχθούν οι εντάσεις που προκαλούνται από την έλλειψη της χάριτος ως προς τον κώδικα αρχών της τιμής, της φιλότητας, της ξενίας / ικεσίας, της δικαιοσύνης και της, ρητής ή υπόρρητης, ανταπόδοσης. 

Στην εισαγωγή επισημαίνεται η πολύσημη αμφισημία της χάριτος στα ομηρικά έπη ως πράξη ευχαρίστησης, ευγνωμοσύνης, ευχαριστίας, χάρης, αντιδωρεάς, κλπ. 

Στο συστηματικό μέρος αναλύονται συγκριτικά τέσσερα, παράλληλα παραδείγματα υπονοούμενης αχαριστίας, δύο από την Ιλιάδα και δύο από την Οδύσσεια. 

Στην Ιλιάδα ο Αχιλλέας και ο ηγεμόνας των Λυκίων Γλαύκος υποστηρίζουν ότι δεν αντλούν κάποιο όφελος ή ευχαρίστηση από τον αδιάκοπο πολεμικό τους μόχθο εναντίον των εχθρών (οὐκ ἄρα τις χάρις ἦεν, Ι 316 = Ρ 147). Η διαμαρτυρία του Αχιλλέα έχει ως αποδέκτες τον Αγαμέμνονα και Αχαιούς, οι οποίοι αντιμετώπισαν τον άριστο των Αχαιών σαν «ατίμητο μετανάστη» στην αναδιανομή των λαφύρων. Η επίπληξη του Γλαύκου για αχαριστία αφορά τον «δειλό» Έκτορα, που άφησε αφρόντιστο στο πεδίο της μάχης τον νεκρό Σαρπηδόνα, σύμμαχο και ξένο αλλά και μεγάλο «όφελος» για τους Τρώες. 

Στην Οδύσσεια η Πηνελόπη, στη διαμαρτυρία της στον κήρυκα Μέδοντα, και ο μνηστήρας ιερέας Ληώδης, στην ικεσία του στον Οδυσσέα, αναγνωρίζουν ότι δεν υπάρχει ανταμοιβή ή ευχαριστία για όσους κάνουν ευεργετικές πράξεις (οὐκ ἔστι χάρις μετόπισθ᾽ εὐεργέων, δ 695 = χ 319). Η Πηνελόπη καταλογίζει έμμεσα αχαριστία στους μνηστήρες, που με τα «άσχημά» τους έργα ξέχασαν πόσο καλός και δίκαιος βασιλιάς ήταν απέναντι στους υπηκόους του ο εξαφανισμένος Οδυσσέας, ενώ για τον μνηστήρα ιερέα η έλλειψη ευγνωμοσύνης αφορά τον νοστήσαντα άρχοντα του παλατιού της Ιθάκης, ο οποίος, αντί να αναγνωρίσει τη «φρόνιμη» στάση του, θα του πάρει αμέσως το κεφάλι. 

Συμπερασματικά επισημαίνονται οι αναλογίες που αναδύονται μέσα από τις επιμέρους διαφορές στη διαπραγμάτευση της έλλειψης της χάριτος από το πολεμικό στο μεταπολεμικό έπος.

ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ

Ι. Ξενόγλωσση:

Adkins, A.W.H. 1982. Values, Goals, and Emotions in the Iliad. Classical Philology 77/4: 292-306.

Cook, E. F. 2016. Homeric Reciprocities. Journal of Mediterranean Archaeology 29/1: 94-104.

Deichgräber, K. 1971. Charis und Chariten: Grazie und Grazien. München: E. Heimeran.

Donlan, W. 1982. Reciprocities in Homer. Classical World 75/3: 137-175.

—. 2002. Achilles the Ally. Arethusa 35/1: 155-172.

Dubel, S. 2011. Πηνελόπεια ρήτωρ? Sur une apostrophe de Pénélope aux prétendants (Odyssée, IV, 680-695). GAIA. Revue interdisciplinaire sur la Grèce ancienne 14: 123-134.

Foley, H. P. 1995. Penelope as Moral Agent. Στο Beth Cohen (επιμ.), The Distaff Side: Representing the Female in Homer’s Odyssey. Oxford & New York: Oxford University Press.

Franzman J. W. 1972. The Early Development of the Greek Concept of Charis. Διδ. διατρ. University of Wisconsin- Madison.

Hewitt, J. W. 1927. The Terminology of "Gratitude" in Greek. Classical Philology 22/2: 142-161.

Konstan, D. 2007. Gratitude. Στο The Emotions of the Ancient Greeks: Studies in Aristotle and Classical Literature. Toronto: University of Toronto Press, σ. 156-168.

Kozak, L. 2013. Character and Context in the Rebuke Exchange of Iliad 17.142-184. The Classical World 106/1: 1-14.

Gill, C. N. Postlethwaite, & R. Seaford (επιμ.). 1998. Reciprocity in Ancient Greece. Oxford: Oxford University Press.

Kurke, L. 1991. The Traffic in Praise: Pindar and the Poetics of Social Economy. Myth and Poetics. Ithaca: Cornell University Press.

Latacz, J. 1966. Zum Wortfeld “Freude” in der Sprache Homers. Bibliothek der Klassischen Altertumswissenschaften, NF, 2., Bd 17. Heidelberg: C. Winter, σ. 78-122.

Lateiner, D. 1993. The Suitors’ Take: Manners and Power in Ithaka. Colby Quarterly 24: 173-196.

Loney, Al. 2019. The Ethics of Revenge and the Meanings of the Odyssey. Oxford / New York: Oxford University Press.

MacLachlan, B. 1993. The Age of Grace: Charis in Early Greek Poetry. Princeton, NJ: Princeton University Press.

Reece, S. 1993. The Stranger’s Welcome: Oral Theory and the Aesthetics of the Homeric Hospitality Scene. Ann Arbor: University of Michigan Press.

Sahlins, M. 1972. On the Sociology of Primitive Exchange. Στο Stone Age Economics. Chicago & NY: Aldine - Atherton, Inc., σ. 185-230.

Scott, M. 1983. Charis in Homer and the Homeric Hymns. Acta Classica 26: 1–13.

—. 1984. Charis from Hesiod to Pindar. Acta Classica 27: 1-13.

Wagner-Hasel, B. 2000. Der Stoff der Gaben: Kultur und Politik des Schenkens und Tauschens im archaischen Griechenland. Campus Historische Studien, 28. Frankfurt/New York: Campus Verlag, σ. 131-165.

Wilson, D. F. 2002. Ransom, Revenge, and Heroic Identity in the Iliad. Cambridge: Cambridge University Press.

Zanker, G. 1994. The Heart of Achilles: Characterization and Personal Ethics in the Iliad. Ann Arbor: University of Michigan Press.

ΙΙ. Ελληνόγλωσση:

Adkins, A.W. H. 2010 [1972]. Ηθικές αξίες και πολιτική συμπεριφορά στην Αρχαία Ελλάδα. Από τον Όμηρο ως τον πέμπτον αιώνα, μτφρ. Ι. Περυσινάκης. Αθήνα: εκδ. Καρδαμίτσα.

Edwards, M. 2001 [1987]. Όμηρος. Ο ποιητής της Ιλιάδος, μτφρ. Β. Λιαπής & Ν. Μπεζαντάκος. Αθήνα: εκδ. Καρδαμίτσα.

Finley, M. I. 1966 [1954] Ο κόσμος του Οδυσσέα, μτφρ. Σ. Μαρκιανός, Αθήνα: Ι. Σιδέρης.

Mauss, M. 1979 [1950]. Το δώρο. Μορφές και λειτουργίες της ανταλλαγής στις αρχαϊκές κοινωνίες, μτφρ. Σταματοπούλου-Παραδέλλη. Αθήνα: Καστανιώτης.

Πόλκας, Λ. 2006. Ξενία - ικεσία - φιλότης στα οµηρικά έπη. Φιλολογική 95: 1-15.

—. 2007. Ομηρική Αρεταλογία. Στο Δ. Ν. Μαρωνίτης-Λ. Πόλκας, Αρχαϊκή επική ποίηση. Από την Ιλιάδα στην Οδύσσεια. Θεσσαλονίκη: ΙΝΣ, σ. 173-277.

—. 2023. Η ικεσία από την Ιλιάδα στην Οδύσσεια. Φιλόλογος 188: 148-158.

Seaford, R. 2003 [1994]. Ανταπόδοση και τελετουργία. Ο Όμηρος και η τραγωδία στην αναπτυσσόμενη πόλη-κράτος, μτφρ. Β. Λιαπής. Αθήνα: ΜΙΕΤ.

Για την αποβολή του Αριστοφάνη από νέο ΠΣ

Θα ένιωθε προσβεβλημένος ο Αριστοφάνης για την αποβολή του από το νέο («καινοτόμο») Πρόγραμμα Σπουδών; Πιθανότατα όχι, υποστηρίζει ο Δημήτρης Κανελλάκης.

Πρώτα, επειδή, ο Αριστοφάνης υπερασπίζεται τους ζωντανούς, τους νικητές και τον ατομικό ήρωα —όσο ειρωνική κι αν είναι αυτή η αποθέωση του οπορτουνισμού και του εγωισμού— ενώ η συντηρητική, ελληνική εκπαίδευση αρκείται στο ευθύ και ταπεινό δίδαγμα της αρχαιοελληνικής τραγωδίας: «Μηδένα προ του τέλους μακάριζε».

Ύστερα, επειδή η απροθυμία του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος να καλλιεργήσει την κριτική παιδεία, καθιστά "άβολη" την πολιτική αυτοκριτική που εκφράζει ο Αριστοφάνης. Ενώ ο αρχαίος ποιητής επέκρινε τους πολίτες που απέχουν από τα κοινά («χαυνοπολῖται», Αχαρνείς 635), τη σκανδαλώδη νομιμοποίηση της διαφθοράς, την ιδιοποίηση δημόσιων πόρων από αξιωματούχους, την αντικοινωνική συμπεριφορά των διανοουμένων, τους μικροαστούς που υπονομεύουν τη συλλογική ευημερία —και πολλά άλλα— το σύγχρονο ελληνικό σχολείο έχει διαμορφωθεί έτσι ώστε να αναπαράγει μια κοινωνία απρόθυμη να αντικρίσει τον εαυτό της στον καθρέφτη.

Από την άλλη μεριά, ωστόσο, η μεγάλη ζήτηση και προσφορά διασκευών του έργου του για νεανικό κοινό σήμερα —εικονογραφημένα βιβλία, κόμικς, θεατρικές παραστάσεις, κουκλοθέατρο, θέατρο σκιών και βιντεοπαιχνίδια— μαζί με τις προσπάθειες πολλών εκπαιδευτικών να εισαγάγουν τον κωμικό ποιητή μέσω εξωσχολικών δραστηριοτήτων, δείχνουν πόσο πρόθυμα είναι τα παιδιά και οι έφηβοι για περισσότερο γέλιο, περισσότερο χιούμορ και περισσότερη στοχαστική φαντασία. Εκεί όπου η τυπική, ελληνική εκπαίδευση αποτυγχάνει να καλύψει αυτή την ανάγκη, ο Αριστοφάνης θα είναι πάντοτε παρών.

"Ο Πλάτωνας και το Metaverse: Η Αλληγορία του Σπηλαίου"

 Μετάφραση άρθρου της Viktoriya Sus (11-3-2026) στο “TheCollector”

Τι συμβαίνει όταν το σπήλαιο του Πλάτωνα συναντά το Metaverse (μετασύμπαν); Μήπως παγιδευόμαστε από σκιές, καθώς διαμορφωνόμαστε πλέον από avatars και αλγορίθμους;

Φαντάσου ότι είσαι παγιδευμένος σ’ ένα σπήλαιο, για όλη σου τη ζωή, όπου το μόνο που βλέπεις είναι σκιές να πηγαινοέρχονται πάνω σ’ έναν τοίχο και να νομίζεις ότι αυτό είναι όλη η πραγματικότητα. Αυτό ήταν το πείραμα σκέψης που πρότεινε ο Πλάτωνας πριν από 2.000, και περισσότερα, χρόνια.

Αν στρέψουμε τη σκέψη μας στο σήμερα, μπορούμε να δούμε ότι η αλληγορία του σπηλαίου είναι πιο επίκαιρη από ποτέ — μόνο που πλέον βρίσκεται στον ψηφιακό χώρο. Είμαστε άραγε παγιδευμένοι στο σπήλαιο του Metaverse και θέλουμε πραγματικά να βγούμε από αυτό; Ή απλώς κάνουμε τα νέα, εκθαμβωτικά μας, σπήλαια ακόμη πιο εθιστικά;

Το περιεχόμενο της αλληγορίας του σπηλαίου του Πλάτωνα

«Το Σπήλαιο του Πλάτωνα»: έργο του Jan Pietersz Saenredam, βασισμένο σε σχέδιο του Cornelis Cornelisz van Haarlem, 1604. Πηγή: National Gallery of Art

Για να κατανοήσουμε πώς η θεωρία του Πλάτωνα εφαρμόζεται σήμερα σ’ εμάς, πρέπει να ξεκινήσουμε με μια ανάλυση του τι σημαίνει η Αλληγορία του Σπηλαίου —μία από τις πιο διάσημες φιλοσοφικές «ιστορίες».

Ο Πλάτωνας περιγράφει μια υποθετική κατάσταση: φαντάσου ότι εσύ και άλλοι άνθρωποι έχετε φυλακιστεί μέσα σ’ ένα σπήλαιο από γεννησιμιού σας. Όταν γυρίζετε το κεφάλι σας για να κοιτάξετε γύρω, βλέπετε μόνο τοίχους και σκιές που τρεμοπαίζουν πάνω τους. Αυτές προέρχονται από αντικείμενα που βρίσκονται πίσω σας και φωτίζονται από μια φωτιά. Όμως, δεν μπορείτε να καταλάβετε ότι πρόκειται για σκιές, αλλά τις αντιλαμβάνεστε ως πραγματικότητα.

Τώρα, ας φανταστούμε μια κατάσταση όπου ένας από τους «φυλακισμένους» του σπηλαίου καταφέρνει να απελευθερωθεί. Στην αρχή, φυσικά, τυφλώνεται προσωρινά από το έντονο φως του ήλιου. Στη συνέχεια όμως αρχίζει να βλέπει τα πράγματα πιο καθαρά και καταλαβαίνει ότι όλη του η ζωή μέσα σ’ εκείνο το σπήλαιο ήταν ψευδαίσθηση. Συνειδητοποιεί ότι στον πραγματικό κόσμο δεν υπάρχουν μόνο τοίχοι με σκιές.

Μπαίνοντας στο Metaverse: Σκιές σ’ έναν ψηφιακό τοίχο

«Το Σπήλαιο του Πλάτωνα 001»: του Calebmarcelo, 2019. Πηγή: DeviantArt

Πώς εφαρμόζεται σήμερα η αλληγορία του Πλάτωνα σ’ εμάς; Ο Πλάτωνας πιθανότατα θα έλεγε ότι ζούμε σ’ ένα άλλο είδος σπηλαίου — το ψηφιακό. Και αυτό διαμορφώνεται μέσα στο Metaverse.

Με άλλα λόγια, το Metaverse είναι σαν μια ψηφιακή παιδική χαρά. Εκεί μπορείς να δημιουργήσεις ένα avatar, να χτίσεις τον δικό σου ψηφιακό κόσμο και να ζήσεις μέσα σ’ αυτόν. Δημιουργημένο από την εταιρεία ψηφιακής τεχνολογίας Meta Platforms, αποτελεί ένα σχέδιο για το μέλλον. Προβλέπει ότι σ’ αυτόν τον ψηφιακό κόσμο θα μπορούσαμε να περνάμε τον χρόνο μας με φίλους εικονικά, να κάνουμε δουλειές ή ακόμη και να ψωνίζουμε χωρίς να φύγουμε από το σπίτι.

Ας αναλύσουμε όμως αυτή την κατάσταση στο πλαίσιο της αλληγορίας του σπηλαίου. Εκεί δεν βλέπεις τίποτα άλλο παρά τα avatars των ανθρώπων που θέλεις να συναντήσεις. Μπορείς να πας μαζί τους σε διαφορετικές ροκ συναυλίες. Μπορείς ακόμη και να ανέβεις στο ψηλότερο βουνό — κάτι που ίσως δεν θα μπορούσες ποτέ να κάνεις στην πραγματική ζωή.

Ωστόσο, όλοι οι «χώροι» όπου «περνάς τον χρόνο σου» με τους φίλους σου είναι απλώς αλγόριθμοι. Δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια εικόνα που δημιουργείται από κώδικα, ο οποίος εκτελείται σε διακομιστές. Έτσι, παρόλο που μπορούμε να νιώθουμε ελεύθεροι μέσα στο Metaverse, εξακολουθούμε να ελεγχόμαστε και να καθοδηγούμαστε από προγραμματιστές.

Επιστρέφοντας στην αλληγορία, όπως οι δεμένοι άνθρωποι μέσα στο σπήλαιο, βρισκόμαστε σε παρόμοια θέση. Νομίζουμε ότι το Metaverse είναι το παν στη ζωή μας. Όμως όχι… εξακολουθεί να υπάρχει μια πραγματική πραγματικότητα. Απλώς δημιουργούμε νέα είδη σπηλαίων για τον εαυτό μας — και ο Πλάτωνας πιθανότατα θα συμφωνούσε.

Ελευθερία ή έλεγχος; Οι εταιρείες ψηφιακής τεχνολογίας ως μαριονετίστες

«Το σπήλαιο του Πλάτωνα »: της Danielle Maillet-Vila, 2014. Πηγή: Artsper

Όπως οι μαριονετίστες των φυλακισμένων στο σπήλαιο του Πλάτωνα, οι σύγχρονες εταιρείες ψηφιακής τεχνολογίας ελέγχουν τι βλέπουμε και συμβάλλουν στο να διαμορφώνονται οι σκέψεις μας.

Οι αλγόριθμοι αποφασίζουν για λογαριασμό τους τι θα μας δείξουν στην καθημερινή ροή μας. Και όλα τα trendy βίντεο που βλέπουμε δεν είναι θέμα τύχης. Είναι αποτέλεσμα μαθηματικών υπολογισμών, βασισμένων σε δεδομένα της συμπεριφοράς των χρηστών, όπως κλικ και «likes».

Όλες αυτές οι «χειραγωγήσεις» γίνονται στο παρασκήνιο. Δεν έχουμε ιδέα πώς οι εταιρείες ψηφιακής τεχνολογίας μάς αναλύουν και μάς επηρεάζουν. Ο Πλάτωνας μάς προειδοποίησε γι’ αυτό το ζήτημα. Πίστευε ότι, όσοι μπορούν να δημιουργήσουν μια ψευδαίσθηση, μπορούν να επηρεάσουν ολόκληρη την κοινωνία.

Αυτό εγείρει σημαντικά ηθικά ερωτήματα. Γιατί οι εταιρείες ψηφιακής τεχνολογίας έχουν το δικαίωμα να μας χειραγωγούν; Ποιος τους έδωσε αυτές την εξουσία; Επηρεάζουν πλήρως τις καθημερινές μας επιλογές και συμπεριφορές;

Ο Πλάτωνας πιθανότατα θα έλεγε ότι δεν είμαστε εμείς που χρησιμοποιούμε αυτές τις πλατφόρμες, αλλά·οι ψηφιακές πλατφόρμες, που μας χρησιμοποιούν για το δικό τους όφελος. Ίσως η συνειδητοποίηση αυτής της κατάστασης να μπορεί να συγκριθεί με την έξοδο από το σπήλαιο στην ιστορία του Πλάτωνα.

Δραπετεύοντας από το σπήλαιο σήμερα: Μπορούμε να «αποσυνδεθούμε» από τις ψηφιακές ψευδαισθήσεις;

«Το Σπήλαιο του Πλάτωνα: Metaverse»: του Javier Blanco, 2023. Πηγή: Javier Blanco

Αν ο Πλάτωνας παρατηρούσε πώς ζούμε σήμερα, θα έλεγε ότι έχουμε κατασκευάσει το ίδιο σπήλαιο, αλλά μεγαλύτερο και πιο «λαμπερό». Ναι, δεν έχουμε πια σκιές στους τοίχους. Όμως έχουμε βίντεο στο TikTok, ροές στο Instagram και ψηφιακά avatars. Έτσι, το να αποσυνδεθούμε από τα social media μπορεί να συγκριθεί με το να βγούμε από το σπήλαιο.

Αλλά είναι τόσο εύκολο να το κάνουμε; Οι φυλακισμένοι του Πλάτωνα κατάφεραν να βγουν και να βρουν το νόημα της ζωής. Τι γίνεται όμως με εμάς σήμερα; Μπορούμε να πούμε ότι το ζήτημα είναι πιο περίπλοκο. Ο λόγος είναι ότι το «νόημα» είναι πιο αόριστο. Και δεν μπορούμε απλώς να αποσυνδεθούμε. Όλες οι πτυχές της ζωής μας, ακόμη και αυτές που αφορούν τη δουλειά και τους φίλους, είναι online.

Παρόλα αυτά, υπάρχουν μέθοδοι αποχώρησης ή υποχώρησης. Εδώ μπορούμε να αντλήσουμε ένα κεφάλαιο από τη βουδιστική φιλοσοφία, η οποία προωθεί την ενσυνειδητότητα (mindfulness). Μας διδάσκει να είμαστε στο εδώ και τώρα. Πρέπει να πάρουμε μια στιγμή, να σταματήσουμε και να αναλύσουμε τα συναισθήματά μας. Αυτό μπορεί να μοιάζει με ένα διάλειμμα από το αδιάκοπο σκρολάρισμα («doomscrolling»), ή με την ερώτηση: «Γιατί αυτό το post με κάνει να νιώθω έτσι;»

Ο Πλάτωνας πίστευε ότι δεν πρέπει να τρεφόμαστε από ψευδαισθήσεις. Ναι, είναι δύσκολο να αποσυνδεθούμε. Αλλά πρέπει να μάθουμε να ξεχωρίζουμε την πραγματική από την ψηφιακή ζωή. Πρέπει να καλλιεργήσουμε την ψηφιακή παιδεία και να σκεφτούμε τι είναι πιο σημαντικό στη ζωή μας.

Η έξοδος από το σπήλαιο αφορά την ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε δύο ανταγωνιστικούς κόσμους με σαφήνεια. Όπως ο φυλακισμένος που δραπέτευσε, μπορούμε να στραφούμε προς την οθόνη και να ρωτήσουμε τον εαυτό μας: Είναι αυτό πραγματικό ή απλώς μια ακόμη σκιά;

Εικονικοί κόσμοι και αληθινά «Εγώ»: Ταυτότητα και αυτογνωσία στο σπήλαιο

«Το Σπήλαιο του Πλάτωνα»: του BlackSunEmperor, 2022. Πηγή: Deviant Art

Όταν δημιουργείς το προφίλ σου στο Metaverse, μπορείς να είσαι οτιδήποτε. Μπορείς να γίνεις μάγος, ρομπότ ή απλώς μια τέλεια εκδοχή του εαυτού σου. Ακούγεται υπέροχο, αλλά όχι για τον Πλάτωνα. Για εκείνον, το εσωτερικό μας «Είναι» δημιουργείται από τις πράξεις μας, την αλήθεια μας και τη λογική μας. Δεν μπορεί να κρυφτεί πίσω από φίλτρα και avatars.

Αν κοιτάξεις τη ροή σου στο TikTok, θα δεις πολλούς ανθρώπους που χρησιμοποιούν αυτά τα φίλτρα και τις ψηφιακές μάσκες να δημιουργούν προσωπικότητες που μπορούν να εντυπωσιάσουν άλλους. Μοιράζονται τις επιτυχίες, όχι τις δοκιμασίες. Αλλά υπάρχει μια μεγάλη διάκριση μεταξύ του «Είναι» και του «Φαίνεσθαι». Κάνοντας αυτό, χάνουμε κομμάτια του εαυτού μας.

Άλλες φιλοσοφίες θα υποστήριζαν τον Πλάτωνα σ’ αυτή την περίπτωση. Ας πάρουμε για παράδειγμα έναν υπέρμαχο του υπαρξισμού, όπως ο Jean-Paul Sartre: υποστήριζε ότι διαμορφώνουμε τον εαυτό μας μέσα από τις αποφάσεις μας. Ο Βουδισμός πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα και θεωρεί ότι το «Εγώ» είναι καθολικά μια ψευδαίσθηση.

Αλλά τι πρέπει να κάνουμε με αυτόν τον διαδικτυακό κόσμο; Ίσως το Metaverse μάς επιτρέπει να αναδείξουμε διαφορετικά κομμάτια του εαυτού μας. Ναι, αυτό είναι υπέροχο. Αλλά δεν πρέπει ποτέ να χάσουμε την ταυτότητά μας. Δεν πρέπει να εξαρτόμαστε από likes ή σχόλια. Πρέπει να είμαστε ο εαυτός μας, με όλα τα ελαττώματά μας.

Είναι η εικονική πραγματικότητα μια νέα Πολιτεία ή μια ψηφιακή δυστοπία;

«Στον δρόμο για το Σπήλαιο του Πλάτωνα»: του Frederic Tuten, 2020. Πηγή: Artsy

Τέλος, αν ρίξουμε μια σύντομη ματιά στην Πολιτεία του Πλάτωνα, μπορούμε πραγματικά να φανταστούμε την ιδανική κοινωνία. Εξουσιάζεται από φιλοσόφους-βασιλείς που εκτιμούν πάνω απ’ όλα την εμπιστοσύνη και τη δικαιοσύνη. Ωστόσο, ο φιλόσοφος πίστευε ότι μόνο εκείνοι με βαθιά κατανόηση των Ιδεών θα έπρεπε να κυβερνούν τους άλλους.

Τώρα, ας υποθέσουμε ότι αυτή η θεωρία εφαρμόζεται στο Metaverse. Μπορούμε ποτέ να δημιουργήσουμε έναν ψηφιακό κόσμο με ισότητα και ενσυναίσθηση; Ή απλώς φτιάχνουμε ψηφιακές παιδικές χαρές που μας ψυχαγωγούν, ενώ κάποιοι άλλοι αποκομίζουν τα οφέλη;

Κάποιοι μπορεί να πουν ότι το Metaverse μοιάζει με έναν νέο τύπο αγοράς (agora). Είναι ένας ψηφιακός χώρος όπου οι άνθρωποι μπορούν να «συναντηθούν» για να μοιραστούν ιδέες, να δημιουργήσουν κάτι νέο και να επικοινωνήσουν με άλλους σε όλο τον κόσμο. Ακούγεται αρκετά δημοκρατικό.

Αλλά ο Πλάτωνας θα μας προέτρεπε να είμαστε προσεκτικοί. Θα έλεγε ότι πρέπει να χρησιμοποιούμε τη σοφία για να μην υποκύψουμε σε ψευδαισθήσεις. Οι άνθρωποι θέλουν άνεση αντί για αλήθεια. Στο σπήλαιό του, πολλοί από τους φυλακισμένους δεν ήθελαν να βγουν έξω.

Οι εταιρείες ψηφιακής τεχνολογίας σήμερα βάζουν τα κέρδη πάνω από τους ανθρώπους. Όλοι οι αλγόριθμοι λειτουργούν με τρόπο που εξυπηρετεί τα συμφέροντά τους. Έτσι, αντί για ψηφιακό φώτισμα, κινδυνεύουμε να δημιουργήσουμε ένα νέο σπήλαιο, γεμάτο διαφημίσεις, «θαλάμους αντηχήσεων» (echo chambers), και ψεύτικες συνδέσεις.

Όμως, το μέλλον δεν είναι χαραγμένο σε πέτρα. Αν λάβουμε υπόψη τις σκέψεις του Πλάτωνα, μπορούμε να αναδιαμορφώσουμε το Metaverse με καλύτερο τρόπο — έναν τρόπο που να εκτιμά την αλήθεια και την ελευθερία πάνω από τον έλεγχο και τα κέρδη.

Revue de pédagogie des langues anciennes

Το περιοδικό Revue de pédagogie des langues anciennes φιλοξενεί δημοσιεύσεις που επικεντρώνονται στη διδασκαλία των κλασικών γλωσσών, προσφέροντας παιδαγωγικές σκέψεις και καθοδήγηση σχετικά με τον τρόπο διδασκαλίας τους (από τη δευτεροβάθμια έως την τριτοβάθμια εκπαίδευση: το γυμνάσιο, το λύκειο, τις προπαρασκευαστικές τάξεις για τις Grandes Écoles και το πανεπιστήμιο).
Στόχος του περιοδικού είναι, γενικότερα, η ενίσχυση του διαλόγου ανάμεσα στους εκπαιδευτικούς που διδάσκουν κλασικές γλώσσες, καθώς και η ενίσχυση του αναστοχασμού τους όσον αφορά τις διδακτικές εφαρμογές που υλοποιούν στην τάξη.
Οι δημοσιευμένες συνεισφορές αφορούν στη διδασκαλία της ελληνικής και της λατινικής γλώσσας, στη διδασκαλία των πολιτισμών που συνδέονται με αυτές, στο λεξιλόγιο και την ετυμολογία, στην πρόσληψη της αρχαιότητας και στη χρήση αρχαιολογικών δεδομένων.
Το περιοδικό είναι ελεύθερης πρόσβασης και μετέχει στην Ένωση "Arrête Ton Char ! (ATC)": φορέα για την προώθηση της διδασκαλίας των γλωσσών και των πολιτισμών της αρχαιότητας (λατινικά, ελληνικά), από την πρωτοβάθμια εκπαίδευση έως το πανεπιστήμιο.